Tahar Ben Jelloun, To oślepiające nieobecne światło (franc.: Cette aveuglante absence de lumière), tłum. Małgorzata Szczurek, Wydawnictwo Karakter, Kraków, 2023.
Przejmujący tytuł tej powieści zapowiada równie przeszywającą treść. Rzekłbym, że to mistyczna pieśń o zdradzie, cierpieniu i wyzwoleniu.
Zmanipulowany młody człowiek nieświadomy groźby sytuacji, w którą się wikła,
zostaje skazany i uwięziony za udział w nieudanym zamachu na króla. W nieludzkich warunkach wraz z innymi nieszczęśnikami ma odpokutować za popełnione przestępstwo — jeżeli przeżyje skrajnie nieprzyjazne warunki. Każdy ze skazanych zostaje umieszczony w osobnej betonowej celi tak małej, że nie sposób w niej stanąć. Wszyscy zostają też pozbawieni światła — w celach nie ma okien. Wieloletnie uwięzienie w ciemnym i klaustrofobicznym pudełku oznacza wieczność, w której czas nie płynie, a zmiana z dnia w noc przestaje mieć znaczenie — dla skazanych takie pojęcia powoli przestają istnieć.
Z każdą stroną zagłębiałem się coraz bardziej w mistycyzm opowieści.
Katorgę obserwujemy oczami głównej postaci powieści. Początkowa rozpacz i brak nadziei powoli ustępują wierze w przetrwanie. Rozwiązaniem staje się modlitewne oddanie się bogu oraz odrzucenie wspomnień, by gasić w sobie tęsknotę do powrotu do dawnej rzeczywistości. Zatopienie się w modlitwie oraz śpiewanie pieśni religijnych stopniowo wzmacniają chęć przeżycia, a rozmowy z innymi więźniami
i opowieści o wyobrażonych światach pomagają przetrwać również innym nieszczęśnikom. Tym samym protagonista podświadomie znalazł sposób, który wzmacniał jego wolę doczekania następnego dnia.
Kolejne rozdziały czarowały mnie pięknem języka i głębią przekazu. Z każdą stroną zagłębiałem się coraz bardziej w mistycyzm opowieści. W niej przenikały się świat realny i wyobrażony, rzeczywistość, wspomnienia, marzenia i modlitewne wizje. Narracja zostaje tak poprowadzona, że łatwo utożsamiamy się z bohaterem.
W betonowej ciemności kładziemy się obok niego, przeżywając jego strach i radość.
Pisarz nawiązuje w powieści do rzeczywistych wydarzeń dotyczących nieudanego zamachu na króla Maroka Hasana II (o tym pisze także Leïla Slimani w cyklu powieściowym Cudzy kraj). Krwawa rozprawa z jego uczestnikami, a w tym telewizyjna transmisja z egzekucji oraz publiczne ogłoszenie kar miały skutecznie odstraszać przed podniesieniem ręki na władcę.
W tej powieści wysoko cenię poziom literacki. Autor pisze znakomitym stylem, dostosowując środki wyrazu do sytuacji i nastroju głównej postaci. Must read.
Przeczytaj też o innych książkach autora: 1. Święta noc oraz 2. Co to jest islam. Co to jest islam? Książka dla dzieci i dla dorosłych.